Nederlander in Duitsland: welk erfrecht geldt en onder welke omstandigheden heb je een Erbschein of Europese erfrechtverklaring nodig?

Steeds meer Nederlanders wonen permanent in Duitsland. Maar wat gebeurt er eigenlijk bij overlijden?

Veel mensen denken:

“Ik ben Nederlander, dus Nederlands erfrecht geldt.”

Dat is niet automatisch zo.

Juist wanneer u als Nederlander in Duitsland woont, is het belangrijk om onderscheid te maken tussen:

• welk erfrecht van toepassing is;
• wat er in een testament staat;
• onder welke omstandigheden een Duitse Erbschein nodig is;
• wanneer een Europese erfrechtverklaring kan worden gebruikt.
• 
  

Een Nederlander woont met zijn partner in Duitsland

Neem als voorbeeld een Nederlands echtpaar dat al jaren in Duitsland woont.

De man overlijdt.

De eerste belangrijke vraag is dan niet:

“Welke nationaliteit had hij?”

maar:

“Waar had hij op het moment van overlijden zijn gewone verblijfplaats?”

Volgens de Europese Erfrechtverordening geldt namelijk als hoofdregel het erfrecht van het land waar iemand op het moment van overlijden zijn gewone verblijfplaats had.

Woont iemand duurzaam in Duitsland, dan is daarom in beginsel Duits erfrecht van toepassing op de nalatenschap. (EUR-Lex)

Maar hij was toch Nederlander?

Dat klopt, maar de Nederlandse nationaliteit zorgt niet automatisch voor toepassing van Nederlands erfrecht.

Een Nederlander die in Duitsland woont, kan wél in een testament kiezen voor toepassing van het Nederlandse erfrecht.

De Europese Erfrechtverordening staat namelijk toe dat iemand kiest voor het erfrecht van het land waarvan hij de nationaliteit bezit. (EUR-Lex)

Daarom is bij een Nederlandse inwoner van Duitsland één vraag bijzonder belangrijk:

Is er in het testament een rechtskeuze voor Nederlands erfrecht gemaakt?

Geen rechtskeuze?

Dan geldt bij een duurzame woonplaats in Duitsland in beginsel Duits erfrecht.

Wel gekozen voor Nederlands erfrecht?

Dan kan Nederlands erfrecht van toepassing zijn, ook al woonde de overledene in Duitsland.

Dat verschil kan grote gevolgen hebben voor de positie van de partner, kinderen en andere erfgenamen.

20

Een Erbschein is een Duits officieel bewijs van erfopvolging.

Daarin wordt vastgelegd wie erfgenaam is en voor welk aandeel.

Bijvoorbeeld:

Een Nederlandse man woont met zijn vrouw in Duitsland. Hij overlijdt en Duits erfrecht is van toepassing. Er moet tegenover Duitse instanties worden aangetoond wie de erfgenamen zijn.

Dan kan een Duitse Erbschein worden aangevraagd.

Een Erbschein ontstaat dus niet automatisch doordat iemand overlijdt. Het document moet worden aangevraagd en wordt door het bevoegde Duitse Nachlassgericht afgegeven.

Onder welke omstandigheden heb je een Erbschein nodig?

Een Erbschein kan nodig zijn wanneer tegenover Duitse instanties moet worden bewezen wie de erfgenamen zijn.

Dat speelt vooral bij Duits onroerend goed.

Na een overlijden moet uiteindelijk duidelijk zijn wie juridisch eigenaar is geworden en wie over de woning mag beschikken. Een Erbschein ligt met name voor de hand wanneer:

• er geen testament is;
• het testament niet duidelijk maakt wie de erfgenamen zijn;
• er discussie bestaat over de erfopvolging;
• het testament niet als voldoende bewijs wordt geaccepteerd;
• of het Duitse Grundbuchamt om een officieel bewijs van erfopvolging vraagt.

Voor het Duitse Grundbuch bepaalt § 35 van de Grundbuchordnung dat de erfopvolging in beginsel kan worden aangetoond met:

• een Erbschein; of
• een Europees erfrechtcertificaat, oftewel de Europese erfrechtverklaring.

Er bestaat daarnaast een belangrijke uitzondering voor bepaalde notariële testamenten en andere openbare uiterste wilsbeschikkingen. Als daaruit samen met het officiële openingsdocument voldoende duidelijk blijkt wie de erfgenamen zijn, kan een Erbschein of Europese erfrechtverklaring soms achterwege blijven. (Gesetze im Internet)

En wat is dan de Europese erfrechtverklaring?

De Europese erfrechtverklaring, vaak afgekort als EEV, is bedoeld voor grensoverschrijdende nalatenschappen.

Daarmee kan iemand in een ander deelnemend Europees land aantonen:

• dat hij erfgenaam is;
• welk erfdeel hij heeft;
• welke bevoegdheden hij heeft;
• of hij bijvoorbeeld als executeur of beheerder mag optreden.

De EEV kan daarmee een alternatief zijn voor een Duitse Erbschein.

Een Europese erfrechtverklaring kan vooral praktisch zijn wanneer:

• de nalatenschap bezittingen in meerdere Europese landen omvat;
• de erfgenamen in een ander land wonen dan de overledene;
• documenten in verschillende landen moeten worden gebruikt;
• of één Europees bewijsstuk gewenst is voor de afwikkeling van de nalatenschap.

Je hebt dus normaal gesproken niet:

Erbschein + Europese erfrechtverklaring + Nederlandse verklaring van erfrecht allemaal tegelijk nodig.

Het gaat erom welk bewijsstuk in het betreffende dossier nodig is.

Erbschein of Europese erfrechtverklaring?

Dat is eigenlijk de belangrijkste praktische vraag.

Erbschein

De Erbschein is het Duitse bewijs van erfopvolging.

Deze ligt bijvoorbeeld voor de hand bij een nalatenschap die hoofdzakelijk in Duitsland wordt afgewikkeld, zeker wanneer Duits onroerend goed moet worden overgeschreven en er geen duidelijk openbaar testament beschikbaar is.

Europese erfrechtverklaring

De Europese erfrechtverklaring is vooral praktisch wanneer een nalatenschap grensoverschrijdend is.

Bijvoorbeeld:

Een Nederlander woont in Duitsland, maar heeft daarnaast nog vermogen of onroerend goed in Nederland.

Of:

De erfgenamen wonen in Nederland terwijl de overleden eigenaar in Duitsland woonde.

Dan kan één Europees bewijsstuk praktisch zijn om de positie van de erfgenamen ook over de grens aan te tonen.

En de Nederlandse verklaring van erfrecht?

Een Nederlandse verklaring van erfrecht is een Nederlands notarieel document waarin onder andere wordt vastgesteld wie volgens het toepasselijke erfrecht erfgenaam is en wie bevoegd is namens de nalatenschap te handelen.

Maar bij een Duitse woning geldt:

een Nederlandse verklaring van erfrecht is niet automatisch hetzelfde als het bewijsstuk dat het Duitse Grundbuchamt verlangt.

Daarom moet bij een nalatenschap met Duits onroerend goed altijd worden bekeken welke stukken de Duitse notaris en eventueel het Grundbuchamt nodig hebben.

En als er al een testament is?

Dan betekent dat evenmin automatisch dat een Erbschein of Europese erfrechtverklaring noodzakelijk is.

Volgens de Duitse Grundbuchordnung kan bij een erfopvolging die voldoende duidelijk blijkt uit een openbare/notariële uiterste wilsbeschikking, samen met het officiële document waaruit de opening daarvan blijkt, dat onder omstandigheden voldoende zijn.

Bestaat er twijfel over de erfopvolging, is het testament niet duidelijk of wordt het document niet als voldoende bewijs geaccepteerd, dan kan het Grundbuchamt alsnog om een Erbschein of Europese erfrechtverklaring vragen. (Gesetze im Internet)

Een praktisch voorbeeld

Een Nederlands echtpaar verhuist naar Selfkant en woont daar jarenlang.

De man overlijdt.

Dan kijken we eerst naar:

1. Waar woonde hij daadwerkelijk?
In Duitsland.

2. Is er een testament?
Ja of nee.

3. Staat daarin een rechtskeuze voor Nederlands erfrecht?

Zo niet, dan geldt in beginsel Duits erfrecht.

Zo ja, dan kan Nederlands erfrecht van toepassing zijn.

4. Is duidelijk wie de erfgenamen zijn?

Als dat niet duidelijk is, kan een Erbschein of Europese erfrechtverklaring nodig zijn.

5. Welk bewijsstuk accepteren de Duitse instanties?

Dat kan afhankelijk van het dossier bijvoorbeeld zijn:

• een notarieel testament met de benodigde openingsstukken;
• een Duitse Erbschein;
• of een Europese erfrechtverklaring.

Dat zijn dus verschillende vragen die niet door elkaar gehaald moeten worden.

Wat betekent dit bij verkoop van een Duitse woning?

Wanneer een woning uit een nalatenschap verkocht moet worden, moet uiteindelijk duidelijk zijn wie bevoegd is om namens de nalatenschap te verkopen en bij de Duitse notaris te tekenen.

Bij Quaden Makelaars Nederland | Duitsland beoordelen wij het erfrecht niet zelf. Dat behoort tot het werk van de notaris.

Wij maken verkopers en erfgenamen er wél zo vroeg mogelijk op attent dat dit bij een Duitse nalatenschap moet worden uitgezocht.

Daarmee kan tijdig contact worden opgenomen met de Duitse notaris en kan worden vastgesteld:

• welk erfrecht van toepassing is;
• wie de erfgenamen zijn;
• of een testament voldoende bewijs biedt;
• en of een Erbschein of Europese erfrechtverklaring nodig is.

Dat voorkomt dat pas nadat een koper is gevonden blijkt dat er nog een Erbschein of Europese erfrechtverklaring moet worden aangevraagd.

De belangrijkste regel om te onthouden

Voor Nederlanders die in Duitsland wonen geldt:

Nederlandse nationaliteit betekent niet automatisch Nederlands erfrecht.

In beginsel geldt het erfrecht van het land waar iemand zijn gewone verblijfplaats had bij overlijden.

Een Nederlander die in Duitsland woont, kan echter in een testament kiezen voor Nederlands erfrecht. (EUR-Lex)

En voor het bewijs van de erfopvolging in Duitsland kan vervolgens, afhankelijk van de omstandigheden, een Erbschein, Europese erfrechtverklaring of een voldoende duidelijk notarieel testament met de bijbehorende openingsstukken nodig zijn. (Gesetze im Internet)



Duitse woning uit een nalatenschap verkopen?

Woont of woonde de eigenaar in Duitsland en moet de woning na overlijden worden verkocht?

Neem dan bij voorkeur vroeg in het verkoopproces contact op met de Duitse notaris over:

• het toepasselijke erfrecht;
• de erfgenamen;
• de benodigde bewijsstukken;
• en de vraag of een Erbschein of Europese erfrechtverklaring nodig is.

Quaden Makelaars Nederland | Duitsland
Specialist in wonen en verkopen over de Nederlands-Duitse grens.

Deze blog geeft algemene informatie en is geen juridisch advies. Welk erfrecht en welke bewijsstukken in een individuele nalatenschap van toepassing of noodzakelijk zijn, moet door de betrokken notaris of andere bevoegde instantie worden beoordeeld.